به روز شده در: ۲۵ اسفند ۱۳۹۳ - ۲۲:۰۷
کد خبر: ۴۷۱۳۵
تاریخ انتشار: ۰۱ شهريور ۱۳۹۳ - ۰۸:۵۰
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
ناصر راد
اصلی ترین و بارزترین ویژگی حکومت های مشروطه و مردمسالار، "حاکمیت قانون" بر تمام شئون زندگی اجتماعی است؛ و این ویژگی بالخصوص در حوزه سیاست ورزی و حضور در قدرت ومناصب دولتی، غالب است.

سخن، گروه جامعه: اصلی ترین و بارزترین ویژگی حکومت های مشروطه و مردمسالار، "حاکمیت قانون" بر تمام شئون زندگی اجتماعی است؛ و این ویژگی بالخصوص در حوزه سیاست ورزی و حضور در قدرت ومناصب دولتی، غالب است. قانون اساسی و میثاق ملی و سپس قوانین عادی، مقررات حاکم و چارچوب های مورد نیاز را با دقت و جزئیات فراوان تببین می کنند تا فراتر از اخلاق سیاسی، الزامات قانونی تعیین کننده جهت گیری تصمیمات و رفتارها باشد. در نظام های حکومتی پارلمانی و نیمه ریاستی، جایگاه و نقش قانونی "مجلس" برجسته و مورد احترام است.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، وظیفه قانونگزاری و نظارت بر اجرا را به مجلس شورای اسلامی سپرده و ابزارهای مورد نیاز "نظارت" را نیز بخوبی پیش بینی کرده است. "سئوال" و استیضاح" از حقوق قانونی غیرقابل خدشه مجلس است. فراتر از ادعاهای زبانی، اگر شخصی یا گروهی یا دستگاهی بخواهد به هر طریقی – جز توضیح شفاف عملکرد وزیر مورداستیضاح – به مقابله با آن و یا گریز از اصل و نتایجش برخیزد، لاجرم از منظر افکار عمومی و نیز محاکم، به قانون شکنی و قانون گریزی متهم خواهد شد.

در ماجرای استیضاح دکتر فرجی دانا، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری اطلاعات، علاوه بر شکل ظاهری ماجرا و رعایت قانون اساسی از جانب دو سوی ماجرا – دولت و مجلس – حاشیه هایی بروز یافت که به "داستان بورسیه های غیرقانونی" مشهور شد.

داستان بورسیه های غیرقانونی از جمله مواردی شد که معروفند به "غلبه حاشیه بر متن"! به جرات می توان ادعا کرد سایر موارد استیضاح مانند بکارگیری متهمان امنیتی و فعالان فتنه 88 در مسئولیتهای حساس دانشگاهی، کاهش چشمگیر رشد علمی کشور و... تحت الشعاع این موضوع قرار گرفت.

مختصر داستان آن بود که فهرستی به عنوان فهرست بورسیه های غیرقانونی در دولت قبل، در فضای مجازی منتشر شد؛ بسرعت جای خود را به رسانه های رسمی مکتوب و دیجیتال باز کرد؛ تحلیل های با مقیاس کیلویی روی فهرست کذایی صورت گرفت؛ و نتیجه این همه آن که: وزیر علوم دارد هزینه افشای اسامی سه هزار بورسیه غیرقانونی در دولت قبل را با استیضاح شدن در مجلس شورای اسلامی می دهد؛ پس، لابد استیضاح "سیاسی" و ناشی از "افشای منافع نامشروع برخی افراد- از جمله استیضاح کنندگان" - است!

طرفه آن که مسئولان رده های مختلف وزارت علوم از زمان انتشار اولیه فهرست و تحلیل های کذایی تا هنگام بی نتیجه ماندن لابی ها و قطعی شدن استیضاح – که حدود یک ماه طول کشید – سکوتی نسبتاً طولانی را دراین باره در پیش گرفتند که از دید افکارعمومی به سکوت رضایتمندانه تعبیر شد و از سوی رسانه های حامی دولت، به همسویی با ماجرای "افشای بورسیه های غیرقانونی"! در هردو حالت، نظر به آن که اطلاعات واقعی بورسیه های مورد بحث انحصاراً در اختیار وزارت علوم بود و این وزارتخانه امین دانشجویان و کل نظام دانشگاهی کشور محسوب می شود، مفهوم چنین سکوتی "مقابله با استیضاح بوسیله ابزارهای سیاسی و رسانه ای و تحت فشار قراردادن مجلس" است که بی تردید تخطی از اصول قانون اساسی است و جرمی سنگین بشمار می رود. اما این ماجرا جنبه هایی قانونی دیگری هم دارد.

با قطعی شدن برگزاری استیضاح و با بالا گرفتن اعتراضات گسترده اقشار دانشگاهی، وزارت علوم از طریق مسئولان رده های میانی و روابط عمومی اش، انتساب انتشار فهرست اسامی بورسیه شدگان به خود را رد کرد. این اقدام دیرهنگام – که به نظر می رسد بعد از معلوم شدن "کذب بودن اصل داستان" و نیز "عوارض قانونی" چنین اقدامی و به منظور فرار از مسئولیت و مجازات صورت گرفت – اما با واکنش صریح و تند مسئول رسانه ای مواج شد که برای نخستین بار اقدام به انتشار فهرست کذایی کرده بود. این شخص با انجام مصاحبه عمومی، به صراحت ادعا کرد فهرست یادشده در زمان و مکان کاملاً مشخص و توسط افراد مسئول وزارت علوم و به قصد انتشار آن در اختیارش قرار گرفته و حتی بعداً پیگیری هم در این باره بعمل آمده است. اگرچه اثبات این ادعا برعهده شخص مذکور است اما تاکنون تکذیب صریحی نسبت به این ادعاها صورت نگرفته است. در سوی دیگر ماجرا، مسئول سابق امور بورسیه ها در وزارت علوم مصاحبه کرد و ادعای غیرقانونی بودن بورسیه ها را با قاطعیت رد کرد. اکثرا بورسیه های عضو فهرست اسامی نیز ماجرا را کذب دانسته اند. در این باره کمپین هایی تشکیل شده و در نامه هایی عادی یا سرگشاده از مدعی العموم خواسته شده تا وارد تعقیب کیفری منتشرکنندگان فهرست دروغین شود.

تا این جای ماجرا، تقریباً امری قطعی است که جرم یا جرمهایی صورت گرفته و در نتیجه آن شمار زیادی از اشخاص محترم، متضرر و دچار آسیب حیثیتی شده اند.

به نظر می رسد در این ماجرا از منظر قوانین عادی حداقل دو جرم صورت گرفته است: "نشر اکاذیب به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا..."(موضوع ماده 698 قانون مجازات اسلامی)؛ و "نسبت دادن امری که به موجب قانون جرم محسوب می شود..." (افترا- موضوع ماده 697 قانون مجازات اسلامی).

اجازه دهید نگاهی به این دو ماده قانونی داشته باشیم.

ماده 698 قانون مجازات اسلامی: «هرکس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی، بوسیله نامه یا شکوائیه یا مراسلات یا عرایض یا گزارش یا توزیع هر گونه اوراق چاپی یا خطی با امضا یا بدون امضا اکاذیبی را اظهار نماید یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت راساً یا به عنوان نقل قول به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقامات رسمی تصریحاً یا تلویحاً نسبت دهد اعم از اینکه از طريق مزبور به نحوي از انحاء ضرر مادي يا معنوي به غير وارد شود يا نه، علاوه بر اعاده حيثيت در صورت امكان، بايد به حبس از دو ماه تا دو سال و يا شلاق تا (74) ضربه محكوم شود».

"درحقيقت دو جرم در اين ماده بيان شده است. يك جرم اظهار اكاذيب است كه يا به قصد اضرار به غير صورت مي گيرد مانند اينكه به دروغ گفته شود، فرزند فلان كس تصادف كرده است و فوت نموده است، يا به قصد تشويش اذهان عمومي است مانند اينكه به دروغ گفته شود كه مردم فلان منطقه دست به تظاهرات زده اند. جرم ديگر، نسبت دادن مطالب غيرواقعي به شخص حقيقي يا حقوقي يا مقامات رسمي است كه شباهت با افترا دارد، اما مطلبي كه نسبت داده مي شود جرم نيست... جرم مزبور از نظر عنصر مادي جرم مطلق است، يعني تحقق آن منوط به حصول ضرر نيست. در تحقق جرم نشر اكاذيب لازم نيست اكاذيب اظهار شده يا اعمال اسناد شده جرم باشد بلكه مهم آن است كه بر خلاف حقيقت باشند. مرتكب اين جرم ممكن است فرد عادي يا كارمند دولت باشد، فرد حقيقي يا حقوقي باشد..."(مرتضی مددی – سایت حقوق ایرانیان).

ماده 697 قانون مجازات اسلامی: «هر کس بوسیله اوراق چاپی یا خطی یا بوسیله درج در روزنامه و جرائد یا نطق در مجامع یا به هر وسیله دیگر، به کسی امری را صریحا نسبت دهد یا آنها را منتشر نماید که مطابق قانون آن امر جرم محسوب می شود و نتواند صحت آن اسناد را ثابت نماید جز در مواردی که موجب حد است به یک ماه تا یک سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق یا یکی از آنها حسب مورد محکوم خواهد شد».

"انتساب امری مجرمانه و یا انتشار جرم انتسابی به یکی از طرق قانونی و امثال آن عنصر مادی جرم افترا را تشکیل می دهد... عملی که به دیگری اسناد داده می شود باید به موجب قانون جرم شناخته شده باشد. یعنی ارتکاب جرم مستوجب کیفرهای حدود یا قصاص یا دیات یا تعزیرات و یا مجازات های بازدارنده باشد... عنصر معنوی جرم افترا سوء نیت عام است. مرتکب باید در انتساب عمل مجرمانه و کذب بودن موارد استنادی علم و آگاهی داشته باشد... منتفی شدن جرم افترا مستلزم اثبات صحت اسناد است که به عهده مفتری می باشد..."(احسان نصوحی – سایت حقوق گستر).

بانگاهی گذرا به آنچه در روزهای منتهی به استیضاح وزیر علوم، تحقیقات و فناوری اطلاعات درباره "بورسیه های غیرقانونی" از سوی رسانه ها منتشر شد، به نظر می رسد جرم موضوع ماده 698 قانون مجازات اسلامی قطعاً صورت پذیرفته و لازم است مورد پیگرد قانونی قرار گیرد. کاملاً واضح است که انتشار این فهرست به منظور ایجاد موج تبلیغاتی و تحت تاثیر قراردادن نمایندگان استیضاح کننده صورت گرفته؛ و نیز ازهمان ابتدا معلوم بود که ماجرا عاری از واقعیت است. حال این که مرتکب این جرم، صرفاً مدیر مسئول رسانه ای که اولین بار اقدام به انتشار آن کرد - که براساس قاعده حقوقی "اقرارالعقلاء علی انفسهم جائز"، چنین امری رخ داده – است، یا مقام مسئولی که – طبق ادعای آن شخص – فهرست را به منظور انتشار در اختیارش قرار داد، و یا دیگر رسانه هایی که ضمن نشر گسترده آن، تحلیل و تفسیرهای بسیار را منتشر کردند، موضوعی است که بعد از آغاز تعقیب و در مرحله دادرسی مشخص خواهد شد.

البته در این مورد که آیا اگر احیاناً در میان چند هزار بورسیه، مواردی هم برخلاف مقررات حاکم صورت گرفته باشد، آیا بازهم وقوع جرم محرزاست یاخیر، و نیز در این مورد که آغاز پیگرد قانونی حتماً با شکایت متضرر یا متضررین باشد یا خیر، نکاتی قابل توجه وجود دارد.

"ديوان عالي كشور در يكي از آراي خود نسبت دادن حتي يك فقره امر كذب را از مصاديق نشر اكاذيب محسوب كرده است. مطابق اين راي: اكاذيب هر چند در ماه مذكور به كلمه جمع گفته شده ولي منظور نوع آن بوده است و بر حسب عرف و تبادر به يك عمل هم صدق مي كند و اگر كسي يك فقره امر كذب و امر خلاف حقيقت را هم به نحو مقرر در آن ماده به كسي نسبت دهد قابل تعقيب است "(سایت حقوق ایرانیان – پیشین).

"در مورد قابل گذشت بودن يا نبودن اين جرم، اداره حقوقي قوه قضائيه طي يك نظريه مشورتي آن را، چنانچه متوجه شخص يا اشخاص معين باشد، حق الناس و قابل گذشت و در غير اين صورت، غيرقابل گذشت دانسته است. چند سال بعد همين اداره، طي نظريه دیگري، اين جرم را از زمره جرايم عمومي و خارج از شمول ماده 159 قانون تعزيرات سابق دانسته است. در حال حاضر نيز، براساس ماده 727 قانون تعزيرات مصوب 1375، اين جرم از زمره جرايم قابل گذشت و داراي ماهيت خصوصي دانسته شده است. برخی اساتید حقوق معتقدند كه موضع اتخاذ شده در اولين نظريه مشورتي فوق الذكر بهترين موضع در اين ميان بوده است، زيرا برخي از انواع اشاعه اكاذيب متوجه فرد يا افراد معين مي باشد. در اين موارد ماهيت خصوصي براي اين جرم قائل شدن معقول است. لكن در مواردي كه بدون ورود ضرر به شخص يا اشخاص معين اذهان عمومي مشوش مي شود، بهتر بود كه مقنن اين جرم را از ماهيت عمومي برخوردار مي دانست"(برگرفته از: همان منبع).

اما درباره جرم افترا، موضوع ماده 697 قانون مجازات اسلامی، حتی با وجود این فرض که مورد یا مواردی از بورسیه های مورد بحث برخلاف مقررات حاکم صورت گرفته باشد و با فرض آن که چنین امری اثبات شود، نظر به آن که "نفس بورسیه شدن به صورت غیرقانونی" در قوانین جزایی کشورمان به عنوان جرم شناخته نشده است، نمی توان عمل رسانه های منتشر کننده فهرست کذایی و نیز افرادی که آن را در اختیارشان گذارده اند را جرم دانست.

به هر جهت در این آزمون سنگین، افکار عمومی متوجه یک آسیب جدی در سپهر سیاسی کشورمان شد؛ و آن اینکه مدعیان قانوگرایی و اخلاق سیاسی و اعتدال، آنگاه که پای منافع گذرا و قبیله ای در میان باشد، هیچ ابایی از لگدمال کردن قانون و پایمال ساختن حقوق مردم ندارند.


نظرات بینندگان
غیر قابل انتشار: ۰
انتشار یافته: ۱۲
ناشناس 8560
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۰:۵۱ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۱
0
2
چقدر افصوس دارد این نظام و دولت
پاسخ ها
آزاد
| United States |
۱۶:۳۸ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۱
سواد این دوستمون باعث تاسفه. در ضمن با استیضاح دکتر فرجی دانا کاملا صورت مساله پاک شد و پرونده لیست بورسیه های غیر قانونی بسته شد. امیدوارم یک شخص با غیرت و شجاع دیگر بتواند پرونده را رو کرده و با اسامی و عکس مدارک نفرات بورسیه ها موضوع را روشن کند. من حدود 6 سال پیش این موضوع را متوجه شدم که البته آمارش رو 2500 نفر در آوردم.
بچه دهاتی
| Iran, Islamic Republic of |
۱۹:۵۸ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۱
جناب آزاد عزیز!
اصولاً در دوران اعتدال و تدبیر و راستگویی و ... هرکس حرفی بزند که به گشوه قبای حضرات بربخورد ، بی سوات است ، چه رسد که سواتش باعث تاسف هم باشه ! تازه این بابا معلوم نیست شناسنامه داره یا نه ؟!
راستی ، دولت قبل در عرض سه سال 2500 تا بورسیه غیرقانونی کرد ، بعد در عرض پنج سال فقط 500تا؟! عجب!
آزاد
|
United States
|
۱۹:۱۵ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۱
0
1
آقای نجفی سرپرست وزارت آموزش عالی "تشکیل کمیته ای برای بررسی بورسیه های غیرقانونی اعطا شده به برخی از افراد در دولت احمدی نژاد " سرپرست وزارت علوم تاکید کرد:این وزارتخانه براساس قانون دارای اختیاراتی است که مطابق با آن در برخورد با بورسیه های غیر قانونی عمل خواهد کرد.
آزاد
|
United States
|
۱۹:۱۶ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۱
0
2
آقای نجفی سرپرست وزارت آموزش عالی "تشکیل کمیته ای برای بررسی بورسیه های غیرقانونی اعطا شده به برخی از افراد در دولت احمدی نژاد " سرپرست وزارت علوم تاکید کرد:این وزارتخانه براساس قانون دارای اختیاراتی است که مطابق با آن در برخورد با بورسیه های غیر قانونی عمل خواهد کرد.
ناشناس8560
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۱:۵۷ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۱
0
3
عزیز مادر سواد ما خوبه به اندازه درک شما با ص نوشتم که بدانید افسوس با سین هم لایقتان نیست.
و اگر نه دولت جدید با ادعای سواد دارند سلاخی میکنن. البته امثال شما درکتون ضعیف.
مادرتون دوره بارداری کندر کم خورده . الان تو جز مفت خورای دولت کنونی شدی .
پاسخ ها
آزاد
| Iran, Islamic Republic of |
۰۰:۰۲ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۲
ادبتون معلومه چی هستین .توجیه کاریه که همه ی اشتباه کنندگان میکنند. اگه اینو نمیگقتین چی باید میگفتین. دولت سابق رو دیدیم که گلی به سر ما زد. سالهای سال طول میکشه تا فساد استخدامهای بیخودی و نفوذ در بدنه حکومت و همچنین ریشه بیسوادهای دکتر شده از مملکت پاک بشه مدیریت آینده مملکت مدیریت فاسدی خواهد بود که مثل قبیله کابالیستا هیچ چیز برایش قابل احترام نخواهد بود الا قدرت و پووووووووول.
آزاد
|
Iran, Islamic Republic of
|
۲۲:۰۷ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۱
0
4
آقا یا خانم بچه دهاتی محترم . اینکارو دولت سابق در اوایل دولتش انجام داد که هر چه سریعتر نیروهای آماده بکار فارغ التحصیل شده و مطیع خودشو زودتر بدست بیاره و برنامه ریزی هاش زودتر به ثمر برسن. نمیدونم یادتون هست یا نه ولی همون موقع ها بود که افرادی با رتبه 50 و تو این حدود هیچ رشته ای قبول نشده بودن که جنجال شد و در نطفه خفه کردن اون موقع بود که این حرکت انجام شد.
پاسخ ها
بچه دهاتی
| Iran, Islamic Republic of |
۱۶:۰۲ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۲
جناب آزاد عزیز!
در مثل مناقشه نیست . یک دبیری داشتیم که می گفت فاصله زمین تا ماه .... کیلومتر و ... متر و ... سانتی متر است ؛ هرکس قبول نداره ، بره متر کنه!!
عزیز دل ! بنده روی اصل ادعای بی سندو مدرک شما حرف دارم و درهمین راستا ، یک تناقض کوچولو را از حرفتان درآوردم ؛ شما توجیه برایش تراشیدید؟!
شما الان به همه آن 1600 نفر بدهکارید. همین جور کیلویی تهمت می زنید ،نه سندی ، نه مستندی !
آزاد
| Iran, Islamic Republic of |
۱۷:۳۶ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۲
تهمت؟؟!!! اگه آقازاده ها و بزرگان اجازه بدن فساد تو مملکت ریشه کن میشه. ولی چون همه همدیگرو آلوده کردن کسی جرات نمیکنه تا آخر ماجرایی پیش بره. اعدام مه آفرید خسروی یکی ازین اتفاقاته که صورت مساله پاک شد تا معلوم نشه پشت پرده چه خبره. آقای خسروی مرحوم قبل از اعدام گفته بود پای چوبه دار آخرین حرفمو خواهم زد ولی حتی اجازه ندادن وکیلش و خانوادش موقع اعدام اونجا باشن مبادا افشاگری کنه. البته حرفایی قبل از اعدام زده بود مثل این جمله : گیرم که منو اعدام کردید و....
بچه دهاتی
| Iran, Islamic Republic of |
۲۲:۵۶ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۲
سلام . درباره بحث آقازاده ها صددرصد با حرفتون موافقم . درباره مه آفرید هم براساس اطلاعات دست و پا شکسته ای که دارم ، تا حد بسیار زیاد با شما هم نظر هستم .
اما این ربطی به تهمت زدن به چندهزار بورسیه نداره . بله ، هرکدامشان واقعاً برخلاف مقررات و با امتیاز وِیژه بورس شده باشه ، از نظر بنده هم باید بورسش لغو بشه ، هم خودش افشا بشه و هم کسی که واسطه اون امتیاز ویژه بوده . اما عزیز دل برادر! صرفنظر از شخص آقای فرجی دانا - که قصد ندارم به شخصیتشان بی احترامی کنم - با کمال تاسف عرض می کنم سوابق سیاسیون اصلاح طلب - و ایضاً اصولگرا!- بخصوص مالک الرقاب های دانشگاهی شان نشان نمی دهد چندان مخالفتی با رانت دادن به آقازاده ها داشته باشند . به همین دلیل بنده حقیر ، اس واساس داستان بورسیه ها را پوشالی و برای پوشاندن مسائل گنده تر می دانم . حتی احتمال می دهم برسر آن مسائل گنده تر ، با جماعت اصولگرا هم توافق نانوشته ای صورت گرفته باشد . لهذا معتقدم چوب این بازی زرگری را نباید برو بچه های بورسیه بخورند .
ضمناً ؛ خودم بورسیه که نیستم هیچ ، یک بچه دهاتی تمام عیارم .
ناشناس
|
Iran, Islamic Republic of
|
۱۳:۴۹ - ۱۳۹۳/۰۶/۰۳
0
2
بیچاره خودم که بورس نشدم!! ولی اگر میشدم که بدتر بود. تازه فهمیدن چرا دعام مستجاب نشد والا دولت تدبیر دارم میزد. خدایا شکرت
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: